ALK mutacije
Medicinski pregledao: Dr. Faruk Skenderi, dr. sci., specijalista patologije
ALK fuzije (EML4-ALK) kod karcinoma pluća: učestalost, ALK inhibitori alektinib, brigatinib i lorlatinib, adjuvantni alektinib (ALINA) i testiranje.
ALK (anaplastična limfomska kinaza) je gen koji kodira receptorsku tirozin kinazu. Kod karcinoma pluća ključna promjena nije tačkasta mutacija, nego fuzija gena (rearanžman) — najčešće EML4-ALK — zbog koje ALK kinaza ostaje stalno aktivna i pokreće rast tumora. Zato je tačniji izraz „ALK-pozitivan” ili „ALK fuzija”.
Koliko je česta?
ALK fuzije nalaze se kod oko 3–5 % adenokarcinoma pluća, češće kod mlađih pacijenata i nepušača. ALK promjene se javljaju i kod anaplastičnog limfoma velikih ćelija, inflamatornog miofibroblastnog tumora i neuroblastoma (gdje su češće tačkaste mutacije).
Liječenje
ALK-pozitivan karcinom pluća vrlo dobro odgovara na ALK inhibitore. Krizotinib je bio prvi, a danas su standard prve linije inhibitori nove generacije: alektinib, brigatinib i lorlatinib, koji djeluju i na metastaze u mozgu. Studija ALINA pokazala je da adjuvantni alektinib nakon operacije (stadij IB–IIIA) značajno produžava preživljavanje bez bolesti, pa je odobren i u toj indikaciji (2024).
Rezistencija
Tokom liječenja mogu nastati mutacije rezistencije (npr. G1202R); ponovna biopsija ili tečna biopsija pomaže u izboru sljedećeg lijeka.
Testiranje
ALK se određuje imunohistohemijom (klon D5F3), FISH-om ili NGS-om (DNK/RNK), najbolje u sklopu sveobuhvatnog genomskog profiliranja. Odluku o liječenju donosi nadležni onkolog.
